Chirurgische zorg bleef overeind tijdens coronapandemie, maar uitgestelde ingrepen hadden duidelijke gevolgen voor patiënten
Tijdens de coronapandemie is de acute en oncologische chirurgische zorg in Nederland grotendeels doorgegaan. Tegelijkertijd heeft het uitstellen van planbare ingrepen aantoonbare gevolgen gehad voor patiënten, zoals verergering van klachten. Dat blijkt uit het grootschalige COVIDSurg III-onderzoek, mede gefinancierd door ZonMw, uitgevoerd met betrokkenheid van de Nederlandse Vereniging voor Heelkunde (NVvH) en in nauwe samenwerking met meerdere landelijke kwaliteitsregistraties en onderzoeksorganisaties. Vijf jaar na de start van de pandemie bieden de resultaten waardevolle inzichten in de impact van deze periode op de zorg voor patiënten die een ingreep nodig hadden in Nederland. Het rapport is op 1 juni aangeboden aan Birgitta Westgren, directeur Curatieve Zorg bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).
Het onderzoek is gebaseerd op landelijke kwaliteitsregistraties, waaronder DICA, NICE, NHR, NTS en LROI, met uitkomsten van tienduizenden patiënten en aangevuld met ervaringen van patiënten en zorgverleners. Dit biedt een uniek en compleet beeld van de impact van zorgschaarste tijdens de pandemie op patiënten die een ingreep nodig hadden in Nederland. De resultaten zijn ook relevant voor het huidige en toekomstige zorglandschap, waarin structurele schaarste en passende zorg een steeds grotere rol spelen.
Zorg onder druk: wat ging goed, wat kostte het?
Tijdens de pandemie werd prioriteit gegeven aan acute en oncologische zorg. Deze zorg kon grotendeels tijdig doorgaan en bleef van goede kwaliteit. Ook de kwaliteit van de zorg die wel werd geleverd in andere patiëntgroepen bleef gewaarborgd, ondanks uitstel van behandelingen. Tegelijkertijd liep de wachttijd voor planbare (electieve) ingrepen fors op. Vooral patiënten die wachtten op bijvoorbeeld orthopedische, cardiale, neurologische ingrepen, of behandelingen voor ernstig overgewicht (bariatrische ingrepen) ondervonden hiervan de gevolgen. Veel van hen rapporteerden een verslechtering van hun klachten tijdens de wachttijd.
Ook blijkt dat patiënten soms zelf langer wachtten om hulp te zoeken, bijvoorbeeld omdat zij vonden dat anderen de zorg harder nodig hadden. Het onderzoek laat daarmee ook zien hoe belangrijk goede informatievoorziening en samen beslissen met patiënten zijn, juist in tijden van zorgschaarste.
Lessen voor de toekomst
De pandemie laat zien dat het zorgsysteem flexibel kan reageren onder druk. Tegelijkertijd maakt het onderzoek duidelijk dat keuzes in tijden van zorgschaarste altijd gevolgen hebben. “De zorg heeft in moeilijke omstandigheden veel kunnen opvangen, maar dat ging niet zonder prijs,” aldus prof. dr. Schelto Kruijff van de NVvH. “Deze inzichten helpen ons om beter voorbereid te zijn op toekomstige situaties van zorgschaarste.”
Noodzaak tot maatschappelijk debat
Volgens de NVvH is het essentieel om nu het gesprek te voeren over hoe we de beschikbare zorgcapaciteit willen verdelen in tijden van zorgschaarste. “Het gaat niet om een simpele keuze tussen zorg die wel of niet doorgaat, maar om de vraag hoe we de beschikbare capaciteit zo eerlijk en verantwoord mogelijk inzetten. Welke zorg krijgt prioriteit, en welke gevolgen vinden we als samenleving acceptabel? Die discussie moeten we niet pas voeren tijdens een crisis, maar juist nu.” Met het aanbieden van het rapport vraagt de NVvH aandacht voor de lessen uit de pandemie en het belang van tijdige maatschappelijke en beleidsmatige keuzes over de inzet van schaarse zorgcapaciteit.
Betere toegang tot data cruciaal
Het onderzoek onderstreept daarnaast het belang van snelle toegang tot betrouwbare zorgdata. Tijdens de pandemie bleek het moeilijk om data uit verschillende bronnen te combineren, wat snelle analyse en bijsturing bemoeilijkte. De NVvH pleit daarom voor een betere onderzoeksinfrastructuur, zodat in toekomstige crises sneller datagedreven beslissingen kunnen worden genomen.
Over het onderzoek
COVIDSurg III is een landelijk onderzoeksproject (2022–2025), mede mogelijk gemaakt door ZonMw. Voor het onderzoek is gebruikgemaakt van data uit diverse landelijke kwaliteitsregistraties en van vragenlijsten onder patiënten en zorgverleners.